Zalk wint Dorpsvernieuwingsprijs

Gepubliceerd op 16 mei 2022

Het Overijsselse dorp Zalk (gemeente Kampen) is de winnaar geworden van de Dorpsvernieuwingsprijs van de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen. De prijs werd dit weekend uitgereikt bij het ‘Plattelandsparlement’ dat werd gehouden in Dalfsen.

Het dorp Luttenberg (gemeente Raalte) werd derde, de tweede prijs ging naar het Gelderse Varsselder Veldhunten. Maar tegen Zalk bleken de twee overige kandidaten niet opgewassen, zo oordeelde de jury van de prijs. “Opvallend hoe sterk de gemeenschap leeft’’, aldus het juryrapport dat onder andere de lokale initiatieven beoordeelde tijdens de lockdowns in de coronacrisis en de verduurzaming van het dorp met bijvoorbeeld een grote hoeveelheid zonnepanelen op het dak van het dorpshuis. De manier van organiseren van Zalk leidde tot bewondering bij de jury. “Niet met allerlei besturen en commissies maar meer als netwerk.” Na de prijsuitreiking werd de Zalker delegatie zaterdagmiddag feestelijk ontvangen bij het dorpshuis, inclusief de bij de prijs behorende cheque ter waarde van drieduizend euro. Dat geld zal worden besteed aan het inrichten van een winkeltje met streekproducten in het dorpshuis, en de bouw van douche- en toiletvoorzieningen voor camperaars naast datzelfde dorpshuis – beiden een wens van Dorpsbelangen Zalk. De Kamper kern gaat nu ook Europa in; door de winst op nationaal niveau maakt Zalk nu ook kans op de Europese variant van de Dorpsvernieuwingsprijs.

Luister ook naar de nieuwe podcast 'Op zoek naar de kracht van het platteland op het Plattelandsparlement' Zegert van der Linde spreekt onder andere met gedeputeerde Roy de Witte, presentator Sander Schimmelpenninck en met oude bekenden uit het eerste seizoen van Platteland Kiest Positie. Samen komen ze tot een kort antwoord dat de veelzijdigheid van de kracht van het platteland verwoordt. Wil je meer weten over het programma Leefbaar Platteland, waar deze podcast onderdeel van is? Kijk dan op www.samenvoorelkaar.nl

JIJ & Plattelandsparlement

Om de twee jaar wordt in Nederland het PlattelandsParlement georganiseerd. Dit jaar was Overijssel aan de beurt. De plaats: de Trefkoele in Dalfsen. ‘Het is vooral een plek waar bewoners, initiatiefnemers en beleidsmakers elkaar een dag lang inspireren en adviseren over wonen, werken en leven op het platteland’ vertelt Kim Verweij van de Overijsselse Vereniging van Krachtige Kernen. Een belangrijk programmaonderdeel van het PlattelandsParlement is de nationale Dorpsvernieuwingsprijs van de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen. Dit jaar deden maar liefst achttien kandidaten een gooi naar de prijs. Van de drie uiteindelijk genomineerde dorpen kwamen er twee uit onze provincie.
Daarbij wordt gekeken naar samenwerking en participatie, vrijwilligerswerk en zelfredzaamheid. De dorpen Zalk en Luttenberg wisten de jury te imponeren met hun eigen karakteristieke en Overijsselse pluspunten; een sterke sociale samenhang en de durf om pijnpunten zelfstandig aan te pakken.


De kracht van Overijsselse dorpen
Luttenberg; het duwtje in de rug helpt over de drempel


Het dorp Luttenberg (gemeente Raalte) is volgens de 2200 inwoners de ‘Parel van Salland’. Met een openluchttheater, een schaapskooi vlakbij de Mariagrot, een supermarkt en een meer dan actief verenigingsleven. Maar een jaar of vijftien geleden begon de parel wat dof te worden. De jeugd dreigde weg te trekken uit het dorp, en voor ouderen was er niet voldoende plek. ‘De huisarts had eigenlijk maar zo’n beperkt aantal cliënten dat hij twijfelde of hij hier wel zou blijven.’ Dat vertelt Herman Holtmaat (69) – onbezoldigd ambassadeur van Luttenberg.


Onder aanvoering van de vereniging Plaatselijk Belang Luttenberg werd een dorpsplan opgesteld met vijf punten waaraan gewerkt moest worden. Het onderwijs, de gezondheidszorg, het parochiehuis, wonen en sport. Dat laatste was ook niet onbelangrijk, want de twee sportvelden en de bijbehorende houten kantine waren hard aan vervanging toe. Een lobby om gemeentelijke en provinciale subsidies én een heleboel zelfredzaamheid leverde uiteindelijk een nieuwe sporthal op die met een begroting van 2,4 miljoen euro kon worden neergezet. Dat succes leverde een positieve bijdrage aan het dorpsgevoel van Luttenberg weet Herman Holtmaat. ‘Er kwam zoiets van trots in het dorp, het gaf een enorme boost aan al die andere plannen.’

Dat moest ook wel, want er kwamen meer uitdagingen op de ‘parel’ af. Het verouderde bejaardencentrum ‘Maria-Oord’ werd verlaten door de lokale zorggroep en dreigde te vervallen. Een nieuwe stichting kocht het gebouw op en bouwde er acht koopappartementen bij waarvan de opbrengst werd gebruikt voor het behoud en renovatie van het oorspronkelijke complex met de inwendige kapel.

Groen schoolplein

Daarna werd het parochiecentrum onder handen genomen en ontstond een multifunctioneel dorpscentrum. Ook de lokale school kreeg een opknapbeurt inclusief een moderner en groener schoolplein. Allemaal met de inzet van de inwoners van Luttenberg, geholpen door gemeentelijke en provinciale subsidies. Niet dat Luttenberg alleen maar z’n handen ophoudt bij de overheid, benadrukt Herman Holtmaat. ‘Maar het is een duwtje in de rug voor alle projecten, net genoeg om over een drempeltje heen te komen.’

Kerk en parel

De vijf punten uit het dorpsplan zijn gerealiseerd, en inmiddels wacht Luttenberg een zesde aandachtspunt. De lokale kerk is te groot voor de bezoekersaantallen van de zondagse diensten. De exploitatie van het gebouw staat daarom onder druk. Misschien dat kerkdiensten beter gehouden kunnen worden in de kapel van het Maria-Oord, maar wat te doen met het kerkgebouw dat het hart vormt van Luttenberg? ‘Daar is inmiddels een werkgroep voor gevormd, die bezig is het met oprichten van een stichting genaamd Kerk en Parel,’ weet Holtmaat. ‘We gaan kijken wat we er mee kunnen doen.’ Een rondje door het dorp laat zien dat de Luttenberger gemeenschap het goed voor elkaar heeft. De school heeft voldoende leerlingen, er is nieuwbouw, het parochiehuis en de sporthal draaien op volle toeren. ‘En daar, in het oude bankgebouw zit nu gezondheidscentrum De Parel,’ wijst Holtmaat aan. ‘Met twee huisartsen, en er zitten een aantal gezondheidsdiensten bij in.’

De sociale samenhang in Zalk

‘Mouwen opstropen en beginnen’

Zo’n zes jaar geleden werd in Zalk het MFD (Multifunctioneel Dorpshuis) geopend. ‘An de Steege’, zoals het gebouw heet, functioneert sinds die tijd als dorpshuis waarin de voetbalkantine, sporthal, peuterspeelzaal, fysio en verenigingen hun plek hebben gevonden. ‘Op welk moment je  hier ook komt, je ziet bijna altijd mensen rondlopen – vaak ook met een gereedschapskist. Want het aantal vrijwilligers hier is hoog’ zegt voorzitter Ray Haze van Dorpsbelangen Zalk. Daar zit ‘m ook meteen de kracht van het dorp met 775 inwoners. ‘De sociale samenhang en de proactieve houding,’ roemt Haze de eigenschappen van het dorp.

Als voorbeeld van die actieve houding haalt de Dorpsbelangen-voorzitter de werkgroep ‘Zalk helpt Zalk’ aan die in coronatijd in het leven werd geroepen. ‘Mouwen opstropen en gaan beginnen,’ omschrijft Haze de werkwijze van die werkgroep die zich inzette om de sociale samenhang in het dorp ondanks de crisis te behouden. Het was de provincie die Zalk min of meer bij toeval op het spoor bracht van de Dorpsvernieuwingsprijs. Dankzij een provinciale bijdrage kon een projectmanager worden aangesteld om de Zalkers wegwijs kan maken in de regels rondom subsidies en andere bijdrages vanuit verschillende overheden. ‘En toen zij hoorde hoeveel er hier gebeurde, zei ze uiteindelijk; waarom schrijven jullie je niet in voor de dorpsvernieuwingsprijs?’

Bouwen voor de kinderen

Zalk wist de jury van de dorpsvernieuwingsprijs te overtuigen met de verschillende projecten, ook op het gebied van huisvesting. Want op diverse ‘erven’ in het dorp worden nieuwbouwhuizen gebouwd, waarbij het dorpsgezicht zo veel mogelijk behouden blijft. ‘Maar dan zeggen wij van Dorpsbelangen er wel altijd bij: je bouwt wél voor de kinderen van de inwoners van Zalk die hier zo kunnen blijven wonen,’ weerlegt Haze de kritiek die het soms oplevert.

De winkel terug

Ook qua duurzaamheid timmert Zalk aan de weg. Inwoners van het dorp kregen de mogelijkheid om zonnepanelen aan te kopen. ‘We kwamen panelen te kort, zoveel vraag was er’ zegt Haze. Ondertussen wordt er voorzichtig gewerkt aan een grote wens van veel inwoners van Zalk; de terugkeer van een winkel. Niet alleen voor de inwoners zelf, maar ook voor de camperaars die in het toeristenseizoen het dorp aandoen. Samen met leveranciers van streekproducten wordt gekeken naar de mogelijkheid om ergens in het dorp een winkel te beginnen met die producten – die dan weer verkocht kunnen worden door vrijwilligers.

‘Uiteraard kunnen we ook daar genoeg mensen voor krijgen’, is de inschatting van Dorpsbelangen-voorzitter Ray Haze. ‘Als je ziet wat hier allemaal gedaan is op gebied van sociale samenhang, duurzaamheid, huisvesting... Ik heb al wel gegrapt; we gaan gewoon door voor die Europese plattelandsprijs.’

Auteur Wim Schluter