De deelsessies van Feiten, Feiten, Feiten

Erik Pool is expert in hoogspanning onder ambtenaren. In deze sessie meet hij de spanning en schetst de contouren van een krachtige ambtelijke beroepsethiek. Zijn verhaal biedt handvatten voor de werkpraktijk. Die zijn gebaseerd op zijn ervaring als programmadirecteur Dialoog & Ethiek bij de rijksoverheid.

"Feitenvrije politiek wint terrein door populistische tendensen. De betonrot in onze rechtsstaat. Dat zet ambtenaren onder hoogspanning. Zij moeten in hun werk de waarheid respecteren. Maar hoe doe je dat goed? Is het überhaupt mogelijk als dat wordt tegengewerkt door maatschappelijke druk, politiek-bestuurlijke dynamiek of de bureaucratische patronen in de ambtelijke dienst?”

Erik Pool is praktisch filosoof, radioprogrammamaker, voormalig rijksambtenaar en auteur van onder meer ‘Macht en moed’ (2023) en ‘Erewoord’ (2025)

In deze sessie legt Maurice Cramers een productieproces bloot dat is gericht op overtuigen, waarbij subjectieve beweringen ‘uitharden’ tot vaststaande feiten. Bijvoorbeeld termen als 'cumulatie van problemen', 'zichtbare tweedeling' en 'integrale en gebiedsgerichte aanpak.' Herkenbaar en vanzelfsprekend?

In elk geval wel voor Cramers, decennialang betrokken bij het Nederlandse stedenbeleid. Juist daarom vroeg hij zich af hoe het kan dat de woorden waarmee we opgaven beschrijven in de tijd veranderen of juist standhouden. En ook hoe woorden invloed hebben op wat we als feiten beschouwen en via die weg op beleid.

Tijdens de deelsessie gaat Cramers dieper in op mechanismen die een rol spelen bij feitenconstructie, zoals factfinding en framing contest.

Maurice Cramers is beleidsadviseur bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en auteur van het boek ‘de Haagse Feitenfabriek, het Nederlandse stedenbeleid in bedrijf’ (2025).

Hoe ondersteun je bestuurders bij hun afwegingen voor de toekomst als er geen feiten zijn om die toekomst te voorspellen?

In deze workshop laat Trendbureau Overijssel je kennis maken met de mentale tijdreiscapaciteiten die ieder mens bezit. Feiten, kennis en verbeelding, over verleden, heden en toekomst spelen daarbij een belangrijke rol. In interactieve werkvormen leer je je eigen tijdreismachine kennen en word je uitgedaagd om na te denken over je eigen toekomstbeelden en hoe die doorwerken in je dagelijkse werkpraktijk.

De toekomst is open, niet leeg en altijd onvoorspelbaar. Dat is niet makkelijk voor beleidsmakers die willen sturen op een specifieke uitkomst. Maar voor Trendbureau Overijssel wel het uitgangspunt voor de wijze waarbij ze het debat over de toekomst in de provincie ondersteunen.

Trendbureau Overijssel   Saar van der Spek en Sake Kruk

In aanloop naar de Provinciale Staten- en waterschapsverkiezingen in 2027 publiceert Trendbureau Overijssel het Trendweb 2026. Dit Trendweb ondersteunt opstellers van verkiezingsprogramma’s en beleidsmakers met relevante informatie over ontwikkelingen waar het toekomstige bestuur mee te maken krijgt.

In deze sessie licht Trendbureau Overijssel toe hoe het bij het opstellen van het Trendweb omgaat met een aantal vragen waar elke toekomstverkenner mee geconfronteerd wordt: hoe bepaal je wat relevant is? Hoe selecteer je in een overvloed van informatie? Hoe ga je om met onzekerheden en onderlinge afhankelijkheden in ontwikkelingen? Kun je iets zinnigs zeggen over de toekomst, zonder deze te voorspellen?

Trendbureau Overijssel heeft de opdracht het debat over de toekomst in Overijssel te ondersteunen. Dat doet het met eigen werk én als sparringpartner bij de toekomstvragen van anderen. Uitgangspunt daarbij is dat de toekomst open is, niet leeg en altijd onvoorspelbaar.

Trendbureau Overijssel Sake Kruk en Saar van der Spek

Een fotograaf legt de werkelijkheid vast: iets staat in het centrum van het beeld, bepaalde context valt net binnen of buiten het kader. De fotograaf wist altijd al dat het kader de werkelijkheid hervormt. Maar tegenwoordig weet het publiek het ook, met reacties van bewondering over de mooie uitsnede tot wantrouwen over wat is weggesneden. Hoe verandert het media-savvy publiek de rol van de fotograaf, en dus ook van iedere beschrijver of verteller?

De sessie is bedoeld voor iedereen die de taak heeft overtuigend werkelijkheid te beschrijven en dus opereert in het spanningsveld van creatief feitelijk zijn. Tijdens de sessie verkennen we hoe we deze uitdaging ervaren en hoe we in het spanningsveld expertise kunnen ontwikkelen.

Bas Könning is coördinerend docent in de onderzoeksminor creativiteit van ArtEZ, University of the Arts in Zwolle. Hij heeft daarnaast een eigen praktijk in verandermanagement.

In deze interactieve deelsessie onderzoeken we wat misinformatie betekent voor professionals die werken met beleidsinformatie. Wat verstaan we onder misinformatie en wat niet? Wat zijn actuele trends? En hoe werkt misinformatie door in het publieke en politieke debat?

Ook staan we stil bij de vraag waarom misinformatie zo overtuigend kan zijn. Dat komt niet door onwetendheid, maar doordat misinformatie inspeelt op emoties, bestaande overtuigingen en sociale dynamiek. Mechanismen waar ook onderzoekers, dataspecialisten en beleidsmakers zelf niet immuun voor zijn.

We bespreken samen wat dit vraagt van jou als professional. Wat werkt bij het corrigeren van onjuiste claims, en wat kan juist averechts uitpakken? Hoe ga je om met twijfel aan cijfers? Wat helpt om vertrouwen in betrouwbare informatie te versterken? En hoe blijf je zelf kritisch en zorgvuldig in een complex informatielandschap? Deze sessie biedt ruimte voor reflectie én concrete strategieën om beter om te gaan met het spanningsveld tussen feiten, gevoelens en vertrouwen.

Ellen Droog is universitair docent aan de afdeling Communicatiewetenschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Nederlanders hebben vertrouwen in de wetenschap. Wat ze niet vertrouwen, is wat er met de resultaten van die wetenschap gebeurt. Slechts tien procent gelooft dat politici wetenschappelijke inzichten goed gebruiken (Rathenau 2025). De oplossing? Niet méér data, maar anders omgaan met kennis.

Citizen science laat zien hoe dat kan. Niet als leuk participatieproject, maar als een andere manier om de relatie tussen kennis en beleid vorm te geven: transparant, gedeeld, met feedbackloops die werken. Maar het werkt niet voor elke vraag, en niet zonder voorwaarden. Nederlandse casussen laten zien wat het oplevert wanneer het lukt en waar het misgaat als die voorwaarden ontbreken.

In deze sessie krijg je een eerlijk beeld van wat citizen science kan en niet kan, voor wie het werkt en wanneer je het beter laat. We bekijken het vanuit de posities van beleidsmaker, onderzoeker, burger en kennisinstelling, en gebruiken Nederlandse voorbeelden uit lucht, leefomgeving en gezondheid. Je gaat naar huis met concrete handvatten om de afweging in je eigen werk te kunnen maken.

Janko Bartelink is community manager van PRO BONO, de Citizen Science Hub Oost-Nederland aan de Universiteit Twente en participatief onderzoeker bij het lectoraat Smart Cities van Saxion. Hij ontwikkelt innovatieve participatiemethodes op het snijvlak van wetenschap, beleid en samenleving.

Snellere en doelgerichtere ontwikkeling van duurzame woonwijken vraagt om nauwe samenwerking tussen gemeenten, regio’s, bewoners en andere betrokkenen. FutureBEEing ontwikkelt een methode, met een slim proces én een digitale tool, die stakeholders actief betrekt en het proces van wijktransformatie efficiënter maakt. Data en mensen komen in onze methode samen.

De tool maakt een digitale tweeling van de wijk waarmee je zelf nieuwe scenario’s kan maken. Die laten zien wat de consequenties van de keuzes zijn op basis van de thema’s ecologie, energie, sociaal en infrastructuur. Dit zorgt voor een inclusief gesprek waarin alle belangen uit de wijk worden meegenomen en meegewogen.

Deze sessie laat zien hoe je draagvlak creëert in een wijk met veel verschillende doelgroepen en belangen. Wat helpt om beter beleid te maken voor verduurzaming in de woonwijken. Juist door het proces samen te doorlopen bouw je aan vertrouwen

Ulla-Britt Krämer is internationaal projectleider bij de Provincie Overijssel en werkt aan Europese projecten zoals FutureBEEing, CircleBIM en INDU-ZERO rond circulair bouwen en duurzame wijkontwikkeling.

In deze sessie laten Robin en Jim van Parai zien hoe stemdragers, interactieve digitale persona's gebaseerd op echte gesprekken met inwoners, nieuwe mogelijkheden bieden. Aan de hand van praktijkvoorbeelden bij onder andere de gemeente Rotterdam en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ervaar je hoe het werkt: stel live vragen aan de stemdragers en ontdek hoe dit een vergadering kan veranderen. Want data en rapporten domineren de besluitvorming, maar inwoners herkennen zich hier niet direct in.

Ook niet gek als je kijkt naar hoe hun mening de organisatie in wordt meegenomen. Twintig interviews worden drie bulletpoints en daarmee verdwijnt precies de nuance die vertrouwen opbouwt. Hoe zorg je dat participatie-input niet stopt bij het rapport, maar doorwerkt tot aan de besluitvormingstafel? En hoe kan nieuwe technologie bijdragen aan meer vertrouwen vanuit de samenleving in de overheid?

Samen gaan ze in gesprek over de mogelijkheden en de uitdagingen die deze nieuwe technologie oproept. Je gaat naar huis met een concreet beeld van hoe nieuwe technologieën zoals AI kunnen bijdragen aan het behoud van nuance en wat er mogelijk wordt als we kwalitatieve informatie op schaal kunnen meenemen in het besluitvormingsproces.

Robin Smits is mede-oprichter van Parai, social designer en onderzoeker bij de Erasmus Universiteit op het gebied van jongerenparticipatie. Jim Blom is ook mede-oprichter van Parai met een achtergrond in Strategisch Ontwerpen en AI & Machine Learning.

Bij een congres getiteld 'Feiten, feiten, feiten' denk je natuurlijk aan... feiten. Ook in de politiek gaat het vaak over meten = weten als reactie op het wantrouwen in de samenleving over de kennis die wordt gebruikt om te komen tot beleidskeuzes. Ze laten zien dat het vooral moet gaan om het op basis van gelijkwaardigheid met elkaar in gesprek gaan over kennis, onderzoek - en ja, ook over feiten.

Zo is het ze gelukt om met belanghebbenden te komen tot een gedeelde kennisbasis over het watersysteem rondom de Lemelerberg. Die kennisbasis wordt nu gebruikt om twee gebiedsprocessen met boeren in dat gebied verder te brengen.

Tom en Klaas gaan graag met jou in gesprek over onze werkwijze bij dit gezamenlijk feitenonderzoek (toch weer die feiten) en wat daarvan is geleerd. Ze geven je een aantal concrete handvatten hoe je samen met belanghebbenden tot een gedeelde kennisbasis kunt komen voor beleid en uitvoering.

Tom Stienstra en Klaas Veenma werken bij de provincie Overijssel. Tom is procesregisseur bij het programma Toekomst voor ons Platteland en begeleidt vanuit die rol een aantal gebiedsprocessen in het landelijke gebied. Klaas Veenma is strateeg kennis & leren en richt zich onder meer op het verbinden van kennis van overheden en kennisinstellingen met ervaringskennis uit de samenleving.

De essentie van de Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) is dat burgers een keuze van de overheid doorleven door het zo goed mogelijk nabootsen van een beleidsdilemma. Bijvoorbeeld door ze een inzicht te geven in de gevolgen van beleidsopties en de relevante beperkingen, zoals een beperkt budget of een verplichtend doel. Op basis van dit complete plaatje geeft een grote groep deelnemers een advies, inclusief een onderbouwing.

Dit levert een scherp beeld op van hun voorkeuren, van gemeenschappelijke waarden, hoe waarden volgens hen moeten worden vertaald in beleid en welke zorgen er achter eventuele weerstand zitten. Kortom: feiten over voelen.

Tijdens deze sessie vertellen ze meer over de PWE-methode aan de hand van enkele praktijkvoorbeelden, waaronder hun onderzoek naar doelen voor bereikbaarheidsbeleid in Overijssel. Ook gaan ze verder in op de PWE-methode. Een gesprek over uitdagingen, best practices en de randvoorwaarden die nodig zijn voor succes.

Shannon Spruit is mede-oprichter en directeur van Populytics. Zij denkt al jarenlang na over hoe de afstand tussen burger en overheid verkleind kan worden. Tom Geijsen is onderzoeker bij Populytics en voert op allerlei terreinen onderzoek uit naar de voorkeuren van inwoners over overheidsbeleid, waaronder in Overijssel.

Als wetenschap ons handige technologie oplevert, vindt iedereen dat al snel prachtig. Maar als onderzoek ons confronteert met onwelgevallige informatie, ontstaat er verzet. We zagen dat eerder met tabak, met klimaat en met vaccinaties. Sinds de stikstofcrisis wordt er ook veel strijd geleverd over natuurkwaliteit.

Uit angst voor impopulaire maatregelen heeft beleid de neiging om politieke keuzes te verstoppen achter ingewikkelde rekenmodellen die maar één uitkomst toelaten terwijl wetenschappers die geen zin hebben om onderdeel te worden van een politieke strijd zich terugtrekken in hun ivoren toren.

In deze sessie peutert Sander Turnhout eerst uit elkaar hoe waarnemingen in elkaar zitten en hoe we daar natuurdata op baseren. Om daarna te laten zien hoe die gebruikt en misbruikt worden in discussies over natuurkwaliteit. Inzicht in de communicatieprocessen kan verhelderend werken voor wie verzeild raakt in discussies over modellen, metingen en natuurbeleid. Die gaan zelden echt over feiten en veel vaker over onderliggende waarden. Daar kan dan ook de uitweg gevonden worden.

Sander Turnhout is strategisch adviseur van SoortenNL. Hij schrijft veel over natuur en is gepromoveerd op natuurmonitoring. Hij verzorgde eerder de online collegereeks Wat Weten We van natuur en zijn laatste boek Over Leven gaat over wat uitstervende soorten ons kunnen leren over wat er wel en niet werkt in het natuurbeleid.

Data vertelt alleen het hele verhaal als iedereen het kan begrijpen. Maar wat als je dashboards, grafieken of rapportages niet voor iedereen goed waarneembaar zijn?

In deze sessie ontdek je wat digitale toegankelijkheid is, hoe mensen met een visuele beperking navigeren door dashboards en grafieken en hoe je de eerste stappen zet naar digitaal toegankelijke dashboards en datavisualisaties. Waar begin je? Waar moet je op letten? En wat hebben M&M's eigenlijk met digitale toegankelijkheid te maken? Je ontdekt het in deze deelsessie.

Michiel Haagen is expert op het gebied van digitale toegankelijkheid. Hij helpt organisaties en de overheid om websites en apps bruikbaar te maken voor mensen met een beperking.