Samen alert op mensenhandel, ook in de provincie Overijssel
Mensenhandel komt dichterbij dan je denkt. Ook in Overijssel. Tijdens de Week tegen Mensenhandel vraagt het Expertteam Ondermijning van de provincie Overijssel extra aandacht voor signalen van uitbuiting en misbruik. Want juist in onze dorpen, buitengebieden en op vakantieparken kunnen situaties ontstaan die niet meteen opvallen, maar wél om actie vragen.
Gemeenten spelen daarin een sleutelrol. Of je nu werkt bij het wijkteam, toezicht houdt of onderdeel bent van een veiligheidsteam, jouw alertheid kan het verschil maken. Samen herkennen we signalen eerder en bieden we slachtoffers sneller bescherming.
Vormen van mensenhandel
Mensenhandel is onder meer het werven, vervoeren en huisvesten van mensen met gebruik van dwang. Het doel van de mensenhandelaar is de uitbuiting van een persoon. De meest voorkomende vormen van mensenhandel zijn:
- Arbeidsuitbuiting: als iemand werkt en de inkomsten (gedeeltelijk) moet afdragen aan de uitbuiter of werkgever en/of in mensonterende omstandigheden moet werken.
- Seksuele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om seksuele handelingen te verrichten tegen betaling van geld, kleding of eten en dat moet afdragen aan de uitbuiter. Dit kan ook online gebeuren.
- Criminele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om te bedelen, stelen of andere criminele activiteiten uit te voeren en de buit moet afdragen aan de uitbuiter.
Praktijkvoorbeeld
In Overijssel is een aardbeienteler veroordeeld voor mensenhandel nadat hij Slowaakse seizoenarbeiders jarenlang liet zwoegen (12 tot 13 uur per dag, zes dagen per week, voor 5 euro per uur) onder erbarmelijke omstandigheden, met zeer slechte huisvesting en zelfs afpakken van hun paspoorten.
Uitbuiting in buitengebied en op vakantieparken
Overijssel is in veel opzichten kwetsbaar voor georganiseerde ondermijnende criminaliteit, zoals mensenhandel. Zo kunnen afgelegen boerderijen en schuren in het Overijsselse buitengebied aantrekkelijk zijn voor illegale activiteiten, waarbij uitbuiting een rol speelt. Denk aan locaties waar arbeidsmigranten worden uitgebuit of waar gedwongen drugscriminaliteit plaatsvindt.
Misbruik op vakantieparken
Overijssel telt veel vakantieparken. Vitale parken dragen bij aan de lokale economie, maar niet-vitale parken (parken in verval of met leegstand) lopen het risico op uitbuiting van kwetsbare personen, buiten het zicht van instanties. Criminelen maken misbruik van parken als schuilplaats voor mensenhandel. Zo zijn bungalows aantrekkelijk om slachtoffers van seksuele exploitatie onder te brengen of illegale werknemers te huisvesten. Een afgelegen chalet met steeds wisselende bezoekers kan duiden op onvergunde prostitutie.
Kwetsbare jongeren als doelwit
Jongeren vormen een risicogroep voor mensenhandel, zeker als ze al in een kwetsbare situatie verkeren. Criminelen kiezen doelbewust jongeren met bijvoorbeeld een problematische thuissituatie, licht verstandelijke beperking, laag zelfbeeld, gebrek aan zelfvertrouwen, schulden of trauma’s, omdat deze extra vatbaar zijn voor beloften van geld, aandacht of status.
Net als elders in Nederland, zijn er in Nederland ook jongens en meisjes die via sociale media worden benaderd, verleid en vervolgens uitgebuit. Jongeren worden gedwongen tot (online) prostitutie of pornografie, soms onder dreiging. Ook komt het voor dat minderjarigen worden ingezet in de drugshandel, bij henneptoppen knippen of als geldezel.
Seksuele uitbuiting
Cijfers tonen de ernst van het probleem aan. Schatting is dat op elke middelbare school gemiddeld één à twee leerlingen te maken krijgen met seksuele uitbuiting. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel waarschuwt bovendien voor infiltratie van criminele netwerken in instellingen zoals jeugdzorg: er zijn voorbeelden waarbij malafide jeugdbegeleiders kwetsbare jongeren regelrecht ronselen voor prostitutie of drugstaken. Voor professionals in bijvoorbeeld wijkteams, jeugd- en zorginstellingen is het daarom cruciaal om alert te zijn op subtiele veranderingen in gedrag of welzijn van jongeren die kunnen duiden op uitbuiting.
Praktijkvoorbeeld
In Twente werd via een speciaal meldpunt een groep minderjarige meisjes opgespoord die door een netwerk werd misbruikt. Dankzij tijdige signalering door docenten (verzuim, gedragsveranderingen) en samenwerking tussen school, politie en het regionale Kenniscentrum Mensenhandel Twente konden deze meisjes worden gered. Deze casus benadrukt het belang van alertheid bij professionals die met jongeren werken: iedere onverwachte verandering in levensstijl en gedrag (dure kleding, nieuwe spullen, schooluitval, psychische klachten, boosheid) kan een teken zijn.
Signalen van mensenhandel herkennen
Om signalen van seksuele, criminele en arbeidsuitbuiting te herkennen heeft het Expertteam Ondermijning een signalenkaart opgesteld.
Signalenkaart
Mensenhandel is vaak onzichtbaar. Slachtoffers vragen zelden om hulp. Uit angst, schaamte, of omdat zij zichzelf niet als zodanig zien. Professionals moeten daarom op de subtiele tekenen letten. Vertrouw op je intuïtie: een ‘niet-pluis gevoel’ is al reden om verder te kijken. Hoe meer signalen je herkent, des te belangrijker om actie te ondernemen.
Wat kun je doen bij vermoedens?
Stel, je signaleert een of meerdere van bovengenoemde aanwijzingen en vermoedt mensenhandel. Wat zijn dan de vervolgstappen? En hoe zorg je dat het slachtoffer de juiste hulp krijgt terwijl je zelf veilig handelt?
Expertteam Ondermijning
Het Expertteam Ondermijning ondersteunt gemeenten bij het herkennen en aanpakken van ondermijnende criminaliteit in buitengebieden en vakantieparken, en heeft specialistische kennis over mensenhandel.
