Ommerschans

Gepubliceerd op 1 september 2014

Uitsnede uit de Hottingerkaart ca. 1796. Het noorden is links.

Verdediging tegen Spaanse troepen

De Ommerschans wordt omstreeks 1625 gebouwd op kosten van Groningen en Friesland om de weg, die door het ontoegankelijke veen van Ommen naar Zuidwolde liep, te verdedigen tegen de Spaanse troepen. Er zijn aanwijzingen dat al voor de aanleg van de schans een Redoute (klein vierhoekig verdedigingswerk) aanwezig was. Na de tachtigjarige oorlog (1648) raakte de Ommerschans in verval. Dat was niet handig want in 1665 verklaarde Bernhard van Galen, bisschop van Münster, de Republiek der Nederlanden de oorlog. Onder leiding van de plaatselijke commandant van Ommerschans deed het Staatse leger een uitval waarbij vijftig vijandelijke munitiewagens werden vernietigd. Dit gaf even respijt, maar in 1672 (het rampjaar) werd de Ommerschans toch door de troepen van de bisschop van Münster ingenomen. Na de vrede in 1674 wordt de Ommerschans verlaten.

De veronderstelde Redoute (van voor 1623) (afb. RAAP bv).

De Ommerschans met bastions (1623-1740) (afb. RAAP bv).

Burgers van Ommen tijdelijk de baas

De militaire betekenis van de schans neemt af en in 1715 besluit de Raad van State de Ommerschans te ontruimen. De commandant blijft er echter wel wonen en mag gebruikmaken van de tuinen en de weiden bij de schans. De burgers van Ommen accepteren dit niet en verjagen de commandant.

De Ommerschans volgens Nieuw Nederlands Stelsel (1740-1820) (afb. RAAP bv). Vanaf 1740 weer in militaire handen

In 1740 komt de schans echter weer in militaire handen. Zij wordt vergroot en krijgt onder andere vier bastions, vier ravelijnen en de dubbele gracht. Het terrein wordt ingericht tot één van de grootste munitieplaatsen van Nederland. De militaire betekenis neemt echter rond 1800 weer af en in 1819 wordt het terrein in bruikleen gegeven aan de Maatschappij van Weldadigheid, die er een bedelaarskolonie sticht. De bedelaarskolonie wordt in 1890 opgeheven en vanaf 1894 worden de landerijen gebruikt door het iets noordelijker gelegen opvoedingsgesticht voor jongeren, Veldzicht te Balkbrug. Van de oorspronkelijke Ommerschans is alleen een deel van de omgrachting overgebleven.