Kuinre

Gepubliceerd op 1 september 2014

Vereenvoudigde sporenkaart van een deel van de opgraving uit 2004 (afd. BAAC bv).

Ontstaan van Kuinre

Kuinre is ontstaan aan de monding van de Kuinder rivier in de Zuiderzee. De strategische betekenis van Kuinre, op de grens van de machtsgebieden van de graven van Holland en de bisschoppen van Utrecht (12de t/m 16de eeuw) kwam onder meer tot uitdrukking in de aanwezigheid van twee, elkaar in tijd opvolgende, burchten die in 1531 werden afgebroken.

Kaart van omstreeks 1560

Kuinderschans, resultaten van het archelogische onderzoek in 1947 en 2004 (afb. BAAC bv). De oudste kaart van Kuinre is van de hand van Jacob van Deventer en dateert uit omstreeks 1560. Hierop is te zien dat de bewoning zich met name concentreerde langs een noord-zuidgeoriënteerde dijk. Bij het archeologisch onderzoek door het archeologische bedrijf BAAC in 2004 is gebleken dat deze lintbebouwing terug gaat tot in de 12de eeuw. Ook van de huizen aan de zuidkant op de kaart zijn bij het onderzoek sporen aangetroffen. Aan het einde van de bebouwing stond een kerk, die op de kaart nog te zien is, maar inmiddels is verdwenen.

Tachtigjarige oorlog

In de tachtigjarige oorlog raakt Kuinre verwikkeld in de strijd tussen Spaanse en staatsgezinde troepen. In 1572 wierpen de Spanjaarden onder leiding van de Spaanse stadhouder De Robles een schans op rondom de kerk.

Uitsnede van de kaart uit De Robles Atlas 1572: schans (met kerk) en bewoningslint zijn duidelijk te zien. Op een kaart in De Robles Atlas is deze ‘fortificatie' te zien. De schans had vier bastions, het geheel was omtrokken door een gracht. In 1572 werd de schans veroverd door de Geuzen. Daarna wisselde de schans enkele malen van bezetter, tot het in 1580 definitief in Staatse handen kwam. Hierop werd de schans opnieuw vormgegeven volgens de beginselen van het Oudnederlandse vestingstelsel. Het militaire belang van de Kuinderschans eindigde in het rampjaar 1672 met de verovering ervan door de troepen van de bisschop van Munster. Enkele decennia later zijn de resten van de Kuinderschans verzwolgen door de Zuiderzee. Bij archeologisch onderzoek in 1947 en 2004 zijn sporen van de schans teruggevonden. De 17de-eeuwse situatie is te zien op de kaart van Blaeu uit 1649. De schans is hier onregelmatig, ingeklemd tussen de Kuinder (die eind 15de eeuw rechtgetrokken werd) en de Zuiderzee. De binnenbebouwing is niet aangegeven, maar uit historische bronnen is bekend dat de kerk is blijven bestaan. Van overige gebouwen binnen de schans zijn vermeldingen, hoe ze er hebben uitgezien is niet bekend.