provincie Overijssel

Het riool zorgt voor de afvoer van water uit steden en dorpen. De rioolbuizen transporteren het vuile water van woningen en bedrijven naar de zuiveringsinstallatie. Ook het overtollige water van daken en wegen gaat het riool in. Soms gebeurt dat samen met het vuile water in een gemengde riolering. Steeds vaker is er een aparte buis om regenwater af te voeren naar de bodem of het open water. Dit zijn zogenaamde gescheiden stelsels. Exclusief de buizen in huizen en gebouwen ligt in de ondergrond van Nederland meer dan 100.000 km riolering. Bijna alle woningen zijn aangesloten op de riolering. De overige gebouwen in het buitengebied hebben een eigen kleine zuivering.

Belasting van het riool

Riolering en rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI) zorgen naast de landbouw voor de grootste belasting van het oppervlaktewater in Overijssel met verontreinigende stoffen. De RWZI's halen niet alle vervuiling uit het rioolwater en lozen nog altijd een restvervuiling. Daarnaast veroorzaken overstorten bij hevige regenbuien een belasting van het oppervlaktewater met ongezuiverd rioolwater. Het zijn vooral huishoudens die met hun afvalwater het rioolstelsel belasten en dit aandeel is de afgelopen jaren toegenomen. Huishoudens in Overijssel zorgen bijvoorbeeld voor 90% van de totale fosfaatbelasting (bijna 0,85 miljoen kg) van het riool en 81% van de totale stikstofbelasting (4,6 miljoen kg) van het riool. Voor de zware metalen koper (9.700 kg in 2008) en zink (12.000 kg in 2008) is het aandeel 66% respectievelijk 43%.

Vaatwasblokjes zorgen voor grotere belasting met fosfor

De ontwikkeling van de belasting van het riool laat zien dat de belasting van het riool met fosfor de afgelopen 10 jaar is toegenomen. De hoeveelheden fosfor in het zogenaamde influent (lozing op het riool) zijn sinds het jaar 2000 geleidelijk weer gestegen, onder andere door stijgende inwoneraantallen, maar ook door het toenemende gebruik van fosfaathoudende vaatwasmiddelen. Volgens schattingen (Rijkswaterstaat e.a., 2008) bedraagt de lozing van fosfor op het riool door het gebruik van vaatwasblokjes bijna 20% van de dagelijkse influentvracht fosfor. Overigens is de belasting van het riool met fosfor de laatste twintig jaar fors gedaald. Dit is het gevolg van de invoering van fosfaatvrije (kleding) wasmiddelen in de periode 1985-1990.

Figuur 19.4-1 Belasting van het riool in Overijssel met stikstof, fosfor, koper en zink 1990-2008 (index 1990=100)

Bron: Emissieregistratie 2010

De ontwikkeling van de belasting van het riool met verontreinigingen hangt samen met de ontwikkeling van het aantal inwoners. In Overijssel nam de bevolking in Overijssel in de periode 1990-2008 met bijna 10% toe tot ruim 1,1 miljoen inwoners. Wanneer hiermee wordt rekening gehouden, dan is de belasting voor zowel stikstof, koper en stikstof relatief lager geworden. Die van fosfor is daarentegen een kwart hoger.

Kaart 19.4-1 Rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI) in Overijssel

Bron: CBS

Door RWZI's kleinere belasting van het oppervlaktewater

De provincie Overijssel heeft 34 rioolwaterzuiveringsinstallaties met een zuiveringscapaciteit voor ruim 1,8 miljoen inwoners. De grootste zuiveringsinstallaties staan in Enschede, Hengelo en Zwolle en de twee kleinste in Hengevelde en Westerhaar-Vriezenveensewijk. De rioolwaterzuiveringsinstallaties zorgen ervoor dat de belasting van het oppervlaktewater aanzienlijk wordt beperkt door zuivering van de vervuiling die op het rioolstelsel wordt geloosd. De totale reductie die daarmee bereikt wordt, ligt voor de getoonde stoffen tussen de 79% (voor fosfor) en 94% (voor koper) van de zogenaamde bruto belasting van het oppervlaktewater. De bruto belasting is de belasting indien er geen rioolwaterzuivering zou plaatsvinden. Zonder rioolwaterzuivering zou de belasting van het oppervlaktewater dus veel hoger liggen.

De laatste jaren is de verwijdering van stikstof uit afvalwater door rioolwaterzuiverings-installaties sterk verbeterd. Voor fosfor stabiliseert de restlozing via effluent (lozing van gezuiverd rioolwater) zich. Zoals gezegd is mede als gevolg van het toenemende gebruik van fosfaathoudende vaatwasmiddelen de aangevoerde vracht van fosfor de laatste jaren licht gestegen. Ondanks het stijgende verwijderingsrendement daalt de effluentlozing van fosfor niet meer. De succesvolle aanpak van de stikstofverwijdering op RWZI's heeft ertoe geleid dat de lozing van stikstof via het effluent van RWZI's in de laatste 10 jaar is gehalveerd. De laatste jaren zijn door de waterschappen omvangrijke investeringen gedaan om dit resultaat te bereiken. De verbeteringen zijn het gevolg van de strenge eisen in de EU Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Volgens deze richtlijn moet het landelijk rendement voor zowel fosfor als stikstof minstens 75% bedragen. Voor beide stoffen lag het rendement in 2008 landelijk op ruim 80% ( CBS, 2010). In Overijssel is dit 79% voor fosfor en 82% voor stikstof. De vijf waterschappen in Overijssel hebben het beheer over de rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het gebiedsrendement van de RWZI's verschilt per waterschap.

Figuur 19.4-2 Gemiddeld zuiveringsrendement per waterschap in Overijssel 2010 (%)

Bron: waterschappen Overijssel