provincie Overijssel

Verdubbeling aantal zomerse dagen mogelijk

Voor de toekomst onderscheidt het KNMI vier klimaatscenario's voor 2050. Het zijn inschattingen hoe het klimaat zich zou kunnen ontwikkelen, afhankelijk van allerlei ontwikkelingen. In het meest extreme scenario (Warm +) neemt zowel de hoeveelheid neerslag als verdamping toe. Doordat de verdamping meer toeneemt dan de neerslag, zal de aanvulling van het grondwater afnemen. Het grondwater wordt dus nog wel aangevuld, maar dit zal minder zijn. In Overijssel zal het aantal zomerse dagen in het extreme scenario verdubbelen van 24 in 2010 naar mogelijk 47 dagen in 2050. Het aantal tropische dagen (dagen met een temperatuur boven de 30 graden) zal toenemen van 4 naar mogelijk 14 dagen in 2050. Verwacht wordt dat het droge jaar 2003 straks de gemiddelde situatie wordt.

www.knmi.nl

Figuur 19.1-1 Globale waterbalans Overijssel Water dat de provincie binnenkomt en verlaat in mm per jaar

Bron: provincie overijssel

Gevolgen van klimaatverandering in Overijssel

Verandering van het klimaat kan in Overijssel gevolgen hebben voor vier waterthema's, te weten waterveiligheid, wateroverlast, watertekorten en gezond water.

Waterveiligheid

Het gaat hierbij om de risico's van overstromingen die het gevolg zijn van een dijkdoorbraak. In Overijssel kan het gaan om overstromingen vanuit de IJssel, de benedenloop van de Vecht, het Zwarte Water, het Zwarte Meer en het Ketelmeer. Ten eerste zal de IJssel in de winter naar verwachting een hogere afvoer krijgen door veranderende neerslagpatronen in het Rijnstroomgebied. Ten tweede zal de zeespiegel verder stijgen. Rond 2100 verwacht het KNMI een maximale stijging van zo'n 85 cm. De Deltacommissie gaat zelfs uit van een stijging tot 130 cm. Om het water bij de Afsluitdijk nog kwijt te kunnen, kan het nodig zijn om het peil op het IJsselmeer te laten stijgen. Dit heeft grote gevolgen voor het peil op de IJssel en de Vecht. De situatie in de IJsseldelta zal kritisch worden bij een peilstijging van 0,5 meter. Ten derde hebben sommige delen van Overijssel te kampen met bodemdaling. Vooral langs de IJssel en in de IJsseldelta kan de bodemdaling over 50 jaar lokaal oplopen tot meer dan 1 meter. Hierdoor wordt het hoogteverschil tussen water en land groter en daarmee de kans op overstromingen. Tot slot neemt de bevolking rond steden waaronder Zwolle toe en zullen welvaart en nieuwbouw en/of vervanging toenemen, waardoor het aantal slachtoffers en de economische schade van een mogelijke overstroming ook zal toenemen.

Wateroverlast

Bij wateroverlast gaat het niet om dijkdoorbraken, maar om water op straat en om kleinere wateren die buiten hun oevers treden na hevige neerslag. Een voorbeeld is de hevige neerslag in augustus 2010 toen er veel wateroverlast was en de Dinkel buiten zijn oevers trad.

Relevante ontwikkelingen binnen klimaatverandering voor wateroverlast zijn de toename van neerslag in de winter en de grotere intensiteit van buien in de zomer waardoor de wateroverlast naar verwachting groter zal worden. Dit uit zich onder andere in hoge grondwaterstanden en waterpeilen, water op straat, ondergelopen kelders en overstorten van riolen. Een relevante ontwikkeling is ook de toename van het verhard oppervlak in steden en dorpen. Deze vindt vaak ook nog plaats in laaggelegen gebieden. Verhard oppervlak leidt tot snelle toestroming van water en het vergroten van het risico op wateroverlast.

Watertekorten

Door droogte kan de grondwaterstand en het oppervlaktewaterpeil dalen. Lage grondwaterstanden kunnen tot droogteschade leiden voor bijvoorbeeld de landbouw en de natuur. Een tekort aan (schoon) oppervlaktewater kan gevolgen hebben voor de landbouw (o.a. beregeningsverbod ), de natuur (mindere kwaliteit van het water en droogval van beken), de scheepvaart (te weinig diepgang en langere wachttijden bij sluizen), veiligheid (beschadiging van oevers) en de zwemwaterkwaliteit (verslechtert).

Gezond water

Het gaat hierbij om de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater in Overijssel. Gezonde watersystemen zijn vooral belangrijk voor ecologie en zwemwater. Temperatuurstijging en vermindering van de hoeveelheid water door klimaatverandering zal de waterkwaliteit in de toekomst sterk beïnvloeden. Het bereiken van een goede ecologische toestand (o.a. een eis van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW)) zal nog moeilijker realiseerbaar worden. Wat betreft zwemwater mag verwacht worden dat door de groei van welvaart en mobiliteit en de toename van het aantal zomerse dagen de behoefte aan zwemwateren in de toekomst zal toenemen. De kwaliteit van zwemwateren is dan ook een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast hebben de toenemende droogte en de intensiteit van de buien in de zomer gevolgen voor het rioolbeheer. In perioden van droogte is er meer afzet van slib en stankoverlast en bij hevige buien na droogte een grotere vuilbelasting van het oppervlaktewater uit overstorten.

In 2010 is door Deltares en Tauw een verkennende studie uitgevoerd naar de knikpunten op het gebied van waterbeheer die in de provincie Overijssel te verwachten zijn. Knikpunten zijn punten waar de effecten van klimaatverandering zodanige problemen veroorzaken, dat een wijziging in de strategie van beheer of beleid aan de orde is. Uit de knikpuntenanalyse blijkt dat in Overijssel met het huidige waterbeleid op elk van de vier thema's al wordt voorgesorteerd op klimaatverandering. Zo is bijvoorbeeld in het project Ruimte voor de RivierHet programma Ruimte voor de Rivier speelt in op de veranderde maatgevende afvoeren die vanaf 2015 gelden (16.000 m³ per seconde bij Lobith). Daarvoor worden maatregelen genomen bij Deventer, Olst, Zwolle en Kampen. Voor de langere termijn zijn echter aanvullende maatregelen nodig als met een afvoer van 18.000 m³ per seconde rekening moet worden gehouden.  rekening gehouden met een verwachte extra afvoer van de IJssel. Het beleid vraagt voor 2050 op onderdelen wel om aanpassingen, bijvoorbeeld met betrekking tot de gevolgen van stijging van het IJsselmeerpeil, de soortgerichte doelstellingen in het natuurbeleid en het antiverdrogingsbeleid voor natuurgebieden.