Provincie Overijssel

19 juli 2011

Het winkelaanbod is fors gegroeid. Niet alleen in vierkante meters maar ook in megabytes. De keuze voor de consument is groter geworden. De vindbaarheid is, mede dankzij het internet, sterk verbeterd. De grote steden weten de meeste kopers te trekken. Dit blijkt uit het koopstromenonderzoek 2010. In dit Overijssels Feit worden de resultaten van dit onderzoek belicht.

Winkelaanbod is fors gegroeid
In de detailhandel is er de laatste jaren sprake van een grote dynamiek (oprichting, opheffing, verandering van eigendom, vernieuwing en verversing). Daaraan liggen een aantal ontwikkelingen aan ten grondslag: o.a. schaalvergroting, opkomst webwinkels die 24 uur per dag "open" zijn en het gebruik van internet voor de aankoopbeslissing en meer behoefte aan kleinschalige speciaalzaken. Kortom: het winkelaanbod is fors gegroeid. Niet alleen in vierkante meters maar ook in megabytes. De keuze voor de consument is groter geworden. De vindbaarheid is (mede dankzij het internet) sterk verbeterd.

Grote steden trekken veel kopers aan
De mate waarin inwoners aankopen doen in de eigen woonplaats, neemt toe naarmate het inwonertal stijgt. De grote steden (> 50.000 inwoners) weten de meeste inwoners aan zich te binden. Kleine kernen (< 5.000 inwoners) hebben echter een lage binding. Dat geldt ook voor de dagelijkse artikelen. Van deze situatie lijken de grotere kernen die in de omgeving van de kleine kernen gelegen zijn, te profiteren. De mate waarin inwoners inkopen doen in hun eigen woonplaats wordt uitgedrukt in een bindingspercentage. In de grafiek hiernaast is het bindingspercentage voor verschillende kerngroottes opgenomen.

Middelgrote steden hebben een vaak een verzorgingsfunctie
Het verschil tussen de toevloeiing en afvloeiing van consumenten in een kern zegt iets over de aantrekkelijkheid van een kern. De kleine kernen hebben een negatief saldo wat betreft de dagelijkse boodschappen. Het beeld bij de niet-dagelijkse goederen is dat vanaf de groep kernen met 20.000 - 30.000 inwoners de toevloeiing groter is dan de afvloeiing. Vooral de grote steden kennen de grootste toevloeiing en hebben daardoor een grote reikwijdte. Zo kent Zwolle een groot verzorgingsgebied. Uiteraard zijn er uitzonderingen en dat heeft te maken met de positie die bijzondere ondernemers in bepaalde branches in de loop der jaren hebben opgebouwd. Bekende voorbeelden zijn Roetgerink in Enter, van Gils Oldenzaal en Eijerkamp te Zutphen. Om de verzorgingsfunctie van kern te bepalen, is in het onderzoek per kern het gemiddelde aantal klanten per 1.000 inwoners berekend. Een uitkomst groter dan 1.000 betekent dat het draagvlak groter is dan de bevolkingsomvang en dat de plaats voor de omgeving een verzorgingsfunctie vervult. In de grafiek hiernaast is te zien dat de kernen in de categorie 20.000 - 50.000 inwoners (de middelgrote steden) goed scoren t.a.v. hun verzorgingsfunctie.

Verschillen ten opzichte van 2005
Ten opzichte van het koopstromenonderzoek 2005 is het draagvlak voor de dagelijkse artikelen in Zwolle sterk toegenomen. Dat geldt ook voor Enschede, Meppel, Rijssen en Vroomshoop. Wat betreft de niet-dagelijkse goederen heeft Zutphen de grootste toename gekend. Ook Zwolle, Enter, Hengelo en Westerhaar horen bij de kernen met een sterke toename van niet-dagelijkse artikelen. Daarnaast is er ook sprake van een afname van het draagvlak. Voor de dagelijkse artikelen heeft in Zutphen, Losser, Emmen, Vriezenveen en Amelo de sterkste afname plaatsgevonden. Voor de niet-dagelijkse goederen zijn dat Enschede, Apeldoorn, Emmen, Almelo en Deventer.

Omzet gestegen
De omzet is in de afgelopen vijf jaar gestegen. Dat geldt zowel voor de dagelijkse als niet-dagelijkse goederen. Voor de dagelijkse artikelen zijn de bestedingen per hoofd van de bevolking toegenomen van € 2.060 naar € 2.350 (+ 23%) en voor de niet-dagelijkse artikelen is dat bedrag van € 2.400 naar € 2.640 gegaan (+ 10%).
In de kaart hiernaast zijn voor de kernen met meer dan € 100 miljoen omzet, de hoogte en de verdeling van de omzet weergegeven. Toppers zijn Enschede (€ 829 miljoen) en Zwolle (€ 784 miljoen), direct gevolgd door Apeldoorn met € 757 miljoen.

Koopgedrag
Voor de dagelijkse boodschappen is de reistijd bepalend. Afstand is bij het winkelen ook belangrijke factor, maar daarnaast speelt het beschikbare winkelaanbod een belangrijke rol. Men is tevreden over de beschikbare winkelvoorzieningen in het onderzoeksgebied. Het gemiddeld rapportcijfer is een ruime 7. Over het straatbeeld is men het minst tevreden. Van de grote plaatsen scoort Emmen het hoogst, direct gevolgd door Deventer en dan Apeldoorn, Enschede en Hengelo en Zwolle. Hekkensluiter is Almelo. Het fietsvriendelijk maken van binnensteden heeft zich vertaald in een hoge tevredenheid op dit punt. De invloed van het internet op de detailhandel wordt zoals gezegd, steeds groter. Uit het onderzoek blijkt dat 60% van de consumenten via Internet aankopen heeft gedaan. Ongeveer 25% is frequent webkoper. Voor de kleine kernen geldt dat Internet het "dichtstbijzijnde winkelgebied" is.
De weekmarkt zorgt met name in de grotere kernen voor hoge bezoekfrequenties. Gemiddeld bezoekt een kwart van de consumenten wekelijks de markt.

Gebruik Koopstromenonderzoek
De koopstroomgegevens worden gebruikt voor de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het (gemeentelijk) detailhandelsbeleid. Alle gemeenten en belanghebbenden (winkeliersverenigingen etc) kunnen dan gebruik maken van hetzelfde datamateriaal. Samen met gegevens over het winkelaanbod vormt dit onderzoek een solide basis om inzicht te krijgen in de onder- en overbewinkeling in wijken, kernen, steden en regio's. Initiatiefnemers van het onderzoek zijn de Kamer van Koophandel Oost-Nederland en de Provincie Overijssel.