Gebied IJsseldelta-Zuid

Veranderend rivierlandschap

Gepubliceerd op 2 september 2016

IJsseldelta-Zuid: hard werken aan een van de grootste Ruimte voor de Rivier-projecten

IJsseldelta-Zuid

Aan de zuidkant van Kampen is het landschap ingrijpend aan het veranderen. Dat komt door de mens. Die zet er het landschap naar zijn hand. Graaft er met machines in de aardkorst, trekt gaten en sleuven, werpt dijken op en verplaatst miljoenen kubieke meters zand en grond. De kieviten lijken zich niet te storen aan het geheister. Ze badderen lekker op de oevers van nieuw gevormde waterpartijen terwijl om hen heen vrachtwagens af en aan rijden. Hier wordt gewerkt, dat lijken zelfs de vogels te begrijpen.

Groot provinciaal belang

Rechts Wim Vos Watersportverbond Midden projectleider Jean Buskens, links verantwoordelijk gedeputeerde Bert Boerman

“IJsseldelta-Zuid is van groot provinciaal belang. De waterveiligheid staat voorop, maar ook de recreatie krijgt en impuls en de natuur wordt uitgebreid. Het project geeft ook een economische impuls aan de regio: lokale en regionale ondernemers, van horecabedrijven tot aannemers profiteren mee. Dat alles bij elkaar rechtvaardigt de inspanning – die we in 2022 moeten afronden.” Bert Boerman, gedeputeerde voor mobiliteit, water en sociaal, provincie Overijssel.

Hoogwatergeul

Burgemeester Bort Koelewijn van Kampen leidt zijn gasten met trots rond in het gebied waar zich de eerste contouren van een hoogwatergeul aftekenen. “Het ziet er niet uit, alles gaat op de kop. Voor Kampen zijn het gigantische ontwikkelingen; maar het is de moeite waard, straks is de stad weer omringd door water én veiliger.” Hij verheugt zich nu al op de Hanzedagen volgend jaar. Het thema is “Water verbindt” en er komt een groot congres over stedelijk water. “Wij kunnen dan laten zien wat hier in de praktijk al gebeurt!”

De aanleg van de hoogwatergeul in combinatie met 350 hectare nieuwe natuur en het verbeteren van de recreatieve infrastructuur –het Reevediep als nieuwe vaarweg tussen IJssel en Drontermeer en met de aanleg van 30 kilometer fiets- en wandelpaden - is het belangrijkste deelproject van de gebiedsontwikkeling IJsseldelta-Zuid. De eerste fase van de aanleg van de hoogwatergeul en de zomerbedverlaging kost 281 miljoen euro. De provincie Overijssel draagt daar 84, 2 miljoen aan bij. Voor de bouw van een aantal voorzieningen in de tweede fase, (om de afvoercapaciteit  te vergroten van 350 m3 per seconde naar 740 m3 per seconde) bedraagt het budget 121 miljoen. De aanleg van de eerste  fase levert een waterstanddaling bij de oude verkeersbrug bij Zwolle op van 41 cm, oplopend naar circa 80 cm bij de aansluiting van Reevediep op de IJssel. De tweede fase genereert nog ruim 10 cm extra bij Zwolle, oplopend naar circa 20 cm bij de inlaat.

Burgemeester Bort Koelewijn Werk in uitvoering DSC01472

Masterplan

Tien jaar geleden werd het masterplan voor IJsseldelta-Zuid geboren. Sindsdien waren er vele ‘kantelmomenten’ in de plannenmakerij. Niet alleen was er voortschrijdend inzicht en werden onderdelen aangepast; er was ook veel tegenstand in het gebied te overwinnen. Projectleider en omgevingsmanager Jean Buskens van de provincie Overijssel kan er een boekje over opendoen. “Er zijn in de loop van de jaren heel wat hobbels genomen. Belangrijke oorzaken waren, dat uitgangspunten in het beleid van het Rijk, bijvoorbeeld door de aanbevelingen  van de commissie Veerman, in de loop der tijd veranderden. Ook meer geavanceerde rekenmodellen van effecten op de waterstanden van de IJssel of de gevolgen van het verdiepen noodzaakten een aantal keren tot het bijstellen van de aanpak. Het is een dynamisch gebied, dat vanuit het IJsselmeer te maken heeft met enorme wateropstuwingen, tot wel 3.20 meter boven het NAP. In een heel korte tijd kan het gebied vol, en ook weer leeglopen. Dat zorgt hier voor een bijzondere flora en fauna; bijzondere rietvegetatie en vogels als de roerdomp en de karekiet.” aldus Jean Buskens. Het is een Natura 2000-gebied. Compensatie voor de verandering in het leefgebied van de vogels is alleen mogelijk als er geen alternatief is voor de maatregel. Voor de waterveiligheid is er geen alternatief. Om verstoring door recreanten in de vaargeul van het nieuwe Reevediep te voorkomen wordt (naar aanleiding van een uitspraak van de Raad van State) de inrichting bij de aansluiting van de vaargeul op het Drontermeer aangepast.

Lekkerbekje in Elburg

De komst van het Reevediep opent nieuwe perspectieven voor de watersport. Die hoeft –komend vanuit het zuiden- niet meer om te varen via het Drontermeer en IJsselmeer om op de IJssel te komen en Zwolle, Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt aan te doen. Of om in Friesland te geraken. Het is leuk om vanuit Kampen met de boot snel een lekkerbekje te halen in Elburg zegt Wim Vos van het Watersport verbond Nederland. “Maar het is de watersporter niet om snelheid te doen. Wel om mooie vaargebieden. Dat gaat hier ontstaan.” Het zal drukker worden in Kampen door de bootjes. “Maar ga niet investeren in nieuwe recreatiehavens. De watersport neemt elk jaar met 2% af en door efficiënt gebruik komen we een heel eind” adviseerde Vos het provinciebestuur. Hij vindt dat het Reevediep ’s avonds en ’s nachts niet bevaren moet worden. “Dat komt de natuur ten goede!”

De boer die moest verhuizen

Zoals vaak gebeurt bij grote projecten: er zitten huizen of bedrijven ‘in de weg’. Voor de eigenaren voltrekt zich dan een drama. Voor IJsseldelta-Zuid moest 540 hectare grond worden aangekocht met daarop dertien agrarische bedrijven. Twaalf daarvan konden ‘minnelijk’* worden aangekocht, voor één kwam een onteigeningsprocedure. Gerrit van der Kolk, geboren en getogen in de IJsseldelta, verplaatste zijn melkveebedrijf naar Oosterwolde in de gemeente Oldenbroek (Gelderland). Dat ging niet zonder slag of stoot. “Ik vond het moedig van Provinciale Staten van Overijssel dat ze in het voortraject al 20 miljoen euro uittrokken voor bedrijfsverplaatsingen en aankoop. Daardoor hadden wij een keuze. En we wilden door met het bedrijf, dat was ons levenswerk. Mijn vrouw en ik hebben anderhalf jaar lang elke week een dag lang door Groningen en Friesland gezworven, op zoek naar een goede plek. Die vonden we uiteindelijk in Oosterwolde. Maar dat is pas de helft van het karwei. Daarna moet je heel wat hordes overwinnen. De fiscus, de vergunningentrajecten, nieuwbouw, melk- en mestrobots, tegenvallende uitgaven… Toch ben ik blij dat we het gedaan hebben. Ik zit er heel zakelijk in. We hebben nu weer een toekomstgericht en interessant bedrijf. Daar ben ik trots op!” Zoon Wilbert (23) toont serieuze interesse in het bedrijf, werkt in drukke tijden volop mee en daarmee lijkt de opvolging in zicht. De hobbel die nu nog rest is de schrikbarend lage melkprijs van circa 27 cent per liter, terwijl de financiering gebaseerd is op 32 cent per liter. “Maar dat gaan we ook overleven” zegt Gerrit van der Kolk vol vertrouwen.

*er wordt dan een financiële regeling getroffen zodat het bedrijf kan worden verplaatst

Meer Achtergronden

Duiding & achtergrond in boeiende longreads: wat leeft er in Overijssel?