Groene Scheggen, Zwolle

Gepubliceerd op 17 november 2014

Groene Scheggen is een project binnen de wijk Stadshagen in Zwolle en omvat de realisatie van een 18 tal (starters)woningen, verdeeld over 3 paviljoenvilla's aan de rand van de stad. Het ontwerp dat er al lag voor de woningen haalde niet het onderste uit de kan wat betreft de belevingswaarde van de locatie. Op deze plek zijn ‘scheggen' gecreëerd, een soort oplopende terpen, waardoor hoogteverschillen zijn ontstaan. De vraag was nu, hoe de woningen een relatie aan te laten gaan met de omliggende vrije ruimte en hoe de hoogteverschillen daarbij te benutten. In dit project worden binnen en buiten met elkaar verweven. Duidelijk wordt dat woningen een grotere belevingswaarde kunnen hebben, wanneer u bereid bent de gebruikelijke maatstaven los te laten.

In beeld

Groene Scheggen Groene Scheggen

Groene Scheggen

Het landschap lezen

Als u gaat kamperen, let u op waar de zon opkomt en ondergaat en hoe de wind staat. Eenmaal weer thuis, eenmaal weer binnen, spelen zulke elementaire zaken meestal geen rol meer. Veel mensen kiezen voor een vakantie buiten, dus waarom zou u bij het ontwerp voor een woning hier niet op inspelen? De Groene Scheggen bood die mogelijkheid. Om vanuit de woningen van het vrije uitzicht te kunnen genieten en zo de ruimte te ervaren, zijn de woningen boven de scheggen uitgetild. Het woongedeelte is op de eerste verdieping gesitueerd, waardoor u vrij zicht hebt over de scheggen. Iedere woning heeft bovendien een grote veranda die het gevoel van de uitgestrekte ruimte versterkt.

Herdefiniëring - ‘dat moet u ruim zien'

Bij starterswoningen wordt meestal gedacht aan kleine afmetingen, de woningen moeten tenslotte betaalbaar zijn. Maar ook op een kleiner oppervlak kunt u een ruimtelijke beleving scheppen, als u goed kijkt naar de wisselwerking tussen binnen en buiten. De woningen in dit project zijn 6 onder één kap, maar op zo'n manier geschakeld dat u niet bij elkaar naar binnen kijkt en dat ook op de veranda's privacy gevonden kan worden. De beleving van het landschap was het uitgangspunt voor het ontwerp van deze woningen, de bewoners moesten ervan kunnen genieten. Er zou iets ontstaan wat opvalt én mensen aanspreekt.

De scheg - nieuw landschap

Wat dit project bijzonder maakt, is dat met de ‘scheggen' nieuw landschap is geschapen om in te kunnen recreëren en te spelen. De hoogteverschillen bestaan eigenlijk om die functies mogelijk te maken en zijn er niet ter bescherming tegen hoog water. Het oorspronkelijke plan, van de hand van een andere ontwerper, voorzag in kubuswoningen in de scheggen. Omdat de scheg zelf openbaar gebied is, krijgen de bewoners in dat geval te maken met inkijk vanaf de hoger gelegen scheg of met de voetbal van spelende kinderen die de tuin inrolt. De vraag aan LAM architects werd hoe u hier iets passends zou kunnen creëren. Het idee ontstond om de woonlaag een meter boven de scheg te doen ‘zweven' en de scheg openbaar gebied te laten. De woningen zouden geen tuin hebben, maar op deze manier werd de hele scheg, waar de bewoners nu over uit konden kijken, als het ware een (openbare) tuin. Precies omdat u vanuit de woningen ‘bekeken' kan worden als u zich op de scheg bevindt, is er een natuurlijke en vanzelfsprekende sociale controle. De scheggen zijn psychologisch gezien eigendom van de bewoners. Bijkomend voordeel van de openbare scheggen is dat de gemeente het gras komt maaien!

En ook nog duurzaam

Door te ontwerpen vanuit de intrinsieke waarden van de locatie ontstaat een duurzaam aspect in dit project. Het ontwerp van de veranda's zorgt er bijvoorbeeld voor dat de warmte van de winterzon maximaal wordt binnengehaald en de zomerzon wordt buitengesloten. Als u een energie-prestatie berekening op dit ontwerp loslaat, blijkt dat er minder koellast is en er minder verwarming nodig is dan in meer reguliere ontwerpen. Bovendien kan zonwering achterwege blijven. Deze benadering beperkt de CO2 uitstoot.

Planproces - gemeenschappelijk doel

Het planproces is in een heel open gesprek met mensen van gemeente Zwolle goed verlopen. Het voorgestelde ontwerp toonde een ambitie: wisselwerking met het landschap, beleving van de ruimte, maar het voldeed niet aan allerlei door de gemeente vooraf gestelde eisen. Tijdens deze gesprekken bleek dat als mensen zien dat u net als zij naar kwaliteit zoekt, dat u dus op één lijn zit, de formele criteria minder belangrijk worden. Het ontwerp versterkt tenslotte wat de gemeente zelf versterkt wil zien. Deze voorfase is dan ook de fase geweest waarin de meeste kwaliteitswinst gerealiseerd werd.

Scenario's

De start van de opdracht voor dit project was de studie naar de plek: wat kunt u er doen, waar kan deze locatie zich naartoe ontwikkelen? Op grond van de resultaten die hieruit gekomen waren, werden in de vervolgstudie verschillende scenario's uitgewerkt. De scenario's maakten aan de opdrachtgever duidelijk dat het hier om een heel bijzondere plek ging!

Tip

  • Leg goed uit wat u wilt doen, vooral als uw ontwerp niet aan de criteria voldoet. Inspireer mensen, zodat ze zien dat het beter wordt. Blijf meedenken als er knelpunten zijn.
  • Deze tip heeft historische waarde, hij is namelijk geïnspireerd door Gerrit Rietveld zelf: ga naar de plek toe, zo nodig meerdere malen. Dus ontwerp niet meteen, maar observeer eerst, lees het landschap. Wat zijn hier de kenmerken? Wat zegt de locatie? Wat zijn de elementen, de weersinvloeden van de plek, hoe kunt u de verbinding met het landschap beleefbaar maken door middel van uw ontwerp? Wat is de fysieke ervaring van de locatie? Hoe haalt u bijvoorbeeld de winterzon binnen en houdt u de zomerzon buiten? Blijf een tijdje puzzelen en durf ook ergens op terug te komen, als u in een later stadium iets verzint wat meer recht doet aan het landschap en de toekomstige bewoners.

Labels

Stad en dorp

Wonen

Groene Scheggen op de kaart

de Groene Scheggen op de kaart