2017-02 Politieke ambtsdrager heeft vooral last van verbale agressie

Gepubliceerd op 10 februari 2017

“Ik werd uitgescholden: ik werd ervan beticht een leugenaar te zijn en een grote eikel“... zomaar een voorbeeld van verbale agressie tegen een politieke ambtsdrager in Overijssel.

Uit de recent gepresenteerde Monitor Integriteit en Veiligheid Openbaar Bestuur 2016 blijkt dat landelijk het aantal politieke ambtsdragers, zoals burgemeesters, wethouders en raadsleden meer met geweld en agressie is geconfronteerd dan in 2014. Maar hoe zit het dan in Overijssel? Uit nadere analyse van de landelijke cijfers blijkt dat Overijssel het landelijke beeld volgt. In het afgelopen jaar is 30 procent van de politieke ambtsdragers van de provincie Overijssel en de Overijsselse gemeenten geconfronteerd met agressie en geweld door inwoners. Het ging daarbij vooral om verbale agressie: face to face en via social media. Dit Overijssels Feit besteedt aandacht aan een aantal opvallende uitkomsten voor Overijssel.

Figuur 1: Ervaren slachtofferschap agressie en geweld politieke ambtsdragers in Nederland, 2010-2016 (%)

Figuur 1: Ervaren slachtofferschap agressie en geweld politieke ambtsdragers in Nederland, 2010-2016 (%)

Bron: Monitor Integriteit en veiligheid Openbaar Bestuur 2016, Ministerie BZKBuitenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/I&O Research

Bekijk hier de cijfers van figuur 1 (pdf, 176 kB)

Vooral burgemeesters en wethouders slachtoffer

30 procent van de politieke ambtsdragers, bestuurders en volksvertegenwoordigers, in Overijssel geeft aan dat ze in de afgelopen 12 maanden (uit hoofde van hun functie) te maken hebben gehad met agressie of geweldIn het onderzoek wordt onderscheid gemaakt in drie vormen van agressie. Verbale agressie, fysieke agressie en bedreiging of intimidatie. Bij verbale agressie gaat het voornamelijk om schelden, schreeuwen, kwetsen of negatieve of discriminerende opmerkingen. Fysieke agressie varieert van duwen, slaan en schoppen tot het vernielen van voorwerpen. Bedreiging of intimidatie heeft te maken met verbale intimidatie, stalken, doodsbedreigingen en seksuele intimidatie. door inwoners. Hiermee komt het percentage slachtoffers vrijwel overeen met het landelijke beeld. Verbale agressie komt verreweg het vaakst voor. Vooral burgemeesters (56%) en wethouders (39%) zijn slachtoffer van agressie en geweld. In 2016 ligt het gemiddeld aantal incidenten per slachtoffer in Overijssel op 4,7 en landelijk op 5,2.

Figuur 2a: Slachtofferschap van agressie en geweld in Overijssel bij politieke ambtsdragers bij gemeenten (n=277) en provincie (n=21), 2016 (%) en
Figuur 2b: Slachtofferschap van agressie en geweld in Overijssel naar soort agressie (n=298), 2016 (%)

Figuur 2a en 2b Slachtofferschap van agressie en geweld

Bron: Monitor Integriteit en veiligheid Openbaar Bestuur 2016, Ministerie BZK/I&O Research

Bekijk hier de cijfers van figuur 2a en 2b (pdf, 197 kB)

Overijssel kent meer ‘briefincidenten’

Face-to-face incidenten komen het meest voor, gevolgd door agressieve uitingen via social media. In Overijssel zijn significant meer incidenten via een brief geuit dan landelijk. Het gaat dan bijvoorbeeld om dreigbrieven. Incidenten via e-mail komen op een vierde plek. In landelijke gemeenten in Overijssel wordt vaker agressie per brief geuit dan in stedelijke gemeenten. Een trend is de verdubbeling van het aantal incidenten via social media, zoals digitaal stalken of anonieme dreigtweets. Het aandeel en de toename van incidenten via social media is in Overijssel gelijk aan het landelijke beeld.

Tabel 1: Uiting van meest recente incident, 2016 (%)
Overijssel* Nederland
face to face 33% 39%
social media 22% 23%
per e-mail 11% 15%
telefonisch 7% 7%
per brief 18% 7%
internet 5% 1%
onbekend 2% 1%
anders 2% 7%

*n=88
Bron: Monitor Integriteit en veiligheid Openbaar Bestuur 2016, Ministerie BZK/I&O Research

Aangiftebereidheid in Overijssel hoger

Van de politieke ambtsdragers bij Overijsselse gemeenten die te maken kregen met een vorm van agressie of geweld, heeft ruim zes op de tien dit besproken of gemeld. Van zwaardere incidenten zoals bedreiging/intimidatie en fysieke agressie wordt vaker melding gedaan. Een kwart van de politieke ambtsdragers in Overijsselse gemeenten deed aangifte van het incident en dit deden ook een op de tien politieke ambtsdragers van de provincie. Zowel bij gemeenten als bij de provincie is de aangiftebereidheid in Overijssel hoger dan het landelijke gemiddelde. Opvallend is dat in Twente meer aangifte wordt gedaan. De belangrijkste redenen die worden gegeven om geen aangifte te doen zijn: ‘de incidenten zijn niet ernstig genoeg’, ‘het hoort bij de functie’ of ‘het is al ter plekke opgelost’.

Agressie en geweld van invloed op werkplezier

Tweederde van de ambtdragers die te maken heeft gehad met een incident, geeft aan niet te maken te hebben gehad met nadelige gevolgen daarvan later. Van de nadelige effecten wordt een negatieve invloed op het werkplezier het meest genoemd (Overijssel 22%, landelijk 25%). Een klein percentage kreeg psychische klachten (respectievelijk 6%, landelijk 7%). In West-Overijssel en in de stedelijke gemeenten in Overijssel zegt men (indicatief) het minst last te hebben van negatieve effecten van agressie en geweld.

Figuur 3: Effecten op slachtoffer (meerdere antwoorden mogelijk), Overijssel en Nederland, 2016 (%, n=88)

Figuur 3: Effecten op slachtoffer (meerdere antwoorden mogelijk), 2016 (%, n=88)

Bron: Monitor Integriteit en veiligheid Openbaar Bestuur 2016, Ministerie BZK/I&O Research

Bekijk hier de cijfers van figuur 3 (pdf, 177 kB)

Training en voorlichting kan nog beter

De meerderheid van de politieke ambtsdragers in Overijssel is van mening dat de organisatie voldoende doet om incidenten te voorkomen. Ook is er in de meeste gevallen een norm geformuleerd, zodat bekend is wanneer men moet optreden. Het gevolgd hebben van een training of voorlichting krijgen over hoe om te gaan met agressie en geweld wordt aanzienlijk minder genoemd. Bij landelijke gemeenten in Overijssel zijn de politieke ambtsdragers kritischer op het ontbreken hiervan.

Agressie en geweld van invloed op besluitvorming

Slechts een klein deel (6%) zegt dat de kans op agressie en geweld van invloed is op hun beslissingen. Tegelijkertijd meent een kwart dat standpunten van collega-ambtsdragers (binnen of buiten hun eigen organisatie) wél beïnvloed worden door de (dreiging van) agressie en geweld. De provincie Overijssel scoort op dit punt (indicatief) hoger dan collega-ambtsdragers bij gemeenten in Overijssel en collega’s in andere provincies.

Over de monitor

In de Monitor Integriteit en Veiligheid Openbaar Bestuur wordt politieke ambtsdragers gevraagd naar hun beleving van agressie en geweld. De monitor maakt de stand van zaken rondom integriteit en veiligheid inzichtelijk en brengt trends en ontwikkelingen in kaart. Op verzoek van de provincie Overijssel is een secundaire analyse uitgevoerd op de resultaten van 2016 voor wat betreft agressie en geweld onder politieke ambtsdragers in Overijssel. Deze analyse omvat de resultaten van het onderzoek onder 21 provinciale ambtsdragers (college- en statenleden) en 277 gemeentelijke ambtsdragers (college- en raadsleden) in Overijssel.

Commissaris van de Koning heeft aandacht voor agressie en geweld

Voor de kwaliteit van het openbaar bestuur is het van groot belang dat politieke ambtsdragers kunnen zeggen wat ze willen en hun werk kunnen doen zonder te maken te krijgen met agressie en geweld. De Commissaris van de Koning in Overijssel houdt toezicht op de kwaliteit van het openbaar bestuur. Zij ondersteunt dan ook initiatieven om geweld en agressie tegen politieke ambtsdragers te voorkomen Dit wordt concreet gedaan door in te zetten op twee thema’s die van invloed zijn op de mate van agressie en geweld, namelijk ondermijning (de vermenging van boven- en onderwereld) en bestuurlijke integriteit. Ondermijning wordt bestreden door ondersteuning van het in kaart brengen van netwerken zodat opsporingsdiensten beter hun werk kunnen doen. Aandacht voor bestuurlijke integriteit is er dit jaar door de uitvoering van een onderzoek hiernaar. Aan de hand van de uitkomsten zal in gesprek gegaan worden met Overijsselse gemeenten. Naast deze extra aandacht voor de twee benoemde thema’s blijft de Commissaris van de Koning het onderwerp agressie en geweld bespreken met de Overijsselse burgemeesters en tijdens haar gemeentebezoeken.

Bronnen

Archief vorige edities Overijssels Feit

8e en 9e jaargang (2016-2017)

Meer informatie? Mail naar beleidsinformatie@overijssel.nl

Nieuwsbrief Overijssels Feit